نخوانده و تحصيل نكرده و زاده در محيط جهل و بربريت ، قادر به طرح اصول و معارفى باشد كه نوابغ و فلاسفه جهان پس از قرن‌ها ، به درك قسمتى از آن‌چه او گفته است ، موفق گرديده‌اند . اگر روزى قرآن با لحن محكم و گويا ، تحدى نموده و همه جهانيان را به مبارزه طلبيد و سپس اعلام نمود كه ، اگر تمام جهانيان دور هم گرد آيند ، تا كتابى مانند قرآن بياورند ، نمىتوانند اگر چه با هم همكارى صميمانه داشته باشند ؛ « 1 » منظور تنها دعوت به مبارزهء قلمى و ادبى نبود و ملاك برترى قرآن تنها در شيرينى بيان و رسايى عبارت و زيبايى الفاظ كه در كلمه‌هاى فصاحت و بلاغت خلاصه مىشود ، نيست ، بلكه دعوت به مبارزه با كتابى است كه از جنبه‌هاى گوناگون معجزه است . « 2 » و هر يك از اينها ، دليل قاطع و استوار بر اعجاز و آسمانى بودن اين كتاب است . حسيون و معطّله دو گروه ياد شده ، دستگاه فكرى و عقلى بشر را در درك اين مفاهيم و حقايق ناتوان و نارسا مىدانند .

--> ( 1 ) . . « قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنْسُ وَالجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذا القُرآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً » آيهء 88 . ( 2 ) . . اعجاز قرآن مخصوص به جذابيت و كشش آن و با شيرينى بيان و رسايى آن نيست ، بلكه قرآن از جنبه‌هاى مختلف بىمانند و معجزه است : از نظر قوانين مدنى و اجتماعى ، بهره‌بردارى از حوادث آينده ، بيان قصص و سرگذشت پيشينيان ، دانش‌هاى گوناگون ، فرهنگ و معارف عقلى و . . . . هر يك از اين جنبه‌ها به تنهايى مىتواند هر نوع شك و ترديد را در انتساب اين كتاب به خداوند بزرگ بر طرف سازد و هر فردى مىتواند مطابق ذوق و رشتهء تخصص خود ، از هر يك از اين وجوه گوناگون ، بر معجز بودن اين كتاب استدلال نمايد .